Một hộp cơm nấu sẵn để từ sáng tới trưa, một món salad rau tươi để trên bàn máy lạnh vài giờ, một bữa liên hoan với đồ ăn không rõ nguồn gốc đều có thể trở thành quả “bom hẹn giờ” nếu không được bảo quản và xử lý đúng cách.
Mùa hè là mùa cao điểm của ngộ độc thực phẩm, vì sao như vậy, phòng ngừa bằng cách nào, cùng PITO tìm hiểu ở bài viết này.
Vì sao mùa hè gia tăng ngộ độc thực phẩm?
Mùa hè, môi trường với nhiệt độ dao động trong khoảng 35-40 độ C, kết hợp với độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Các loại vi khuẩn phổ biến gây ngộ độc như Salmonella, E.coli, Vibrio, Clostridium… có thể phát triển gấp đôi số lượng chỉ sau 20-30 phút chỉ sau vài giờ nếu để ngoài trời, ở nhiệt độ phòng.
Cụ thể, trong môi trường có nhiệt độ dưới 5 độ C, vi khuẩn rơi vào tình trạng “ngủ đông”, sinh trưởng chậm. Nếu nhiệt độ tăng lên 60 độ C, phần lớn vi khuẩn sẽ bị tiêu diệt. Tuy nhiên, trong môi trường 5-60 độ C, vi khuẩn hoạt động mạnh và phát triển nhanh chóng. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ món ăn nào được bảo quản ở nhiệt độ phòng đều có nguy cơ phát triển vi khuẩn gây ngộ độc.
Các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa, và thức ăn đã chế biến sẵn nếu không được bảo quản trong tủ lạnh nhanh chóng sẽ bị ôi thiu, biến chất. Thói quen ăn đồ sống (tiết canh, gỏi), uống nước đá không sạch, hoặc ăn thức ăn đường phố bày bán nơi bụi bặm, nắng nóng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Bên cạnh nhiệt độ, vệ sinh dụng cụ bảo quản, chế biến cũng là một trong những nguyên nhân gây lây nhiễm vi khuẩn đường ruột, ký sinh trùng… gây đau bụng. Các dụng cụ như chai nước, hộp đựng thức ăn... nếu không được vệ sinh, khử khuẩn đúng cách có thể là môi trường lây lan vi khuẩn gây bệnh.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Thực phẩm, ĐH Bách Khoa Hà Nội, giải thích, khác với dịp cuối năm, mùa hè với nền nhiệt cao là môi trường lý tưởng để vi sinh vật sinh sôi, khiến thực phẩm hư hỏng nhanh chóng.
Đặc biệt, tại các bếp ăn tập thể, nguy cơ này còn cao hơn do quy trình chế biến số lượng lớn, thời gian lưu trữ thực phẩm kéo dài và việc kiểm soát vệ sinh dụng cụ nấu nướng, bát đũa gặp nhiều khó khăn. Tất cả những yếu tố này đều là "kẽ hở" để vi khuẩn xâm nhập và gây hại. Các vụ ngộ độc tập thể xuất hiện liên tiếp là một tín hiệu báo động về an toàn thực phẩm.
Những vụ ngộ độc thực phẩm hè 2025
Hè 2025, TP.HCM liên tục ghi nhận các sự cố về an toàn thực phẩm trong trường học.
Cuối tháng 3, hai cơ sở của Trường TH-THCS Tuệ Đức ghi nhận 33 học sinh bị rối loạn tiêu hóa sau khi dùng bữa. Ngoài ra, một vụ nghi ngộ độc bánh mì tại Trường THCS Tân Túc (Bình Chánh) cũng khiến 37 người (bao gồm giáo viên, học sinh và tài xế) phải nhập viện.
Đến đầu tháng 4/2025, tại Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, 22 học sinh đã xuất hiện các triệu chứng đau bụng, buồn nôn và tiêu chảy sau bữa ăn bán trú, trong đó một em phải nhập viện điều trị.
Đó là ba trong số rất nhiều vụ ngộ độc tập thể đã được ghi nhận vào mùa hè năm 2025 trên khắp cả nước.
Trong thời gian tới, khi nhiệt độ tiếp tục tăng cao, nguy cơ ngộ độc có thể xảy ra bất cứ lúc nào, để lại nhiều hậu quả lớn nếu không cẩn thận. Nếu ngộ độc thực phẩm xảy ra ở dân văn phòng không chỉ ảnh hưởng sức khỏe nhân sự mà còn khiến hiệu suất và nhịp làm việc của công ty bị ảnh hưởng. Đặc biệt, nếu xảy ra theo nhóm (ăn cùng một nguồn thực phẩm), ngộ độc còn có thể làm gián đoạn hoạt động của cả phòng ban, ảnh hưởng đến tiến độ chung và vận hành doanh nghiệp.
Những sai lầm dễ gây ngộ độc ở dân văn phòng
Bảo quản cơm trưa không đúng cách
Một trong những thói quen phổ biến nhất của dân văn phòng là mang cơm trưa.
Nhiều người nấu cơm, chế biến thức ăn từ sáng sớm, mang cơm lên văn phòng bằng xe máy hoặc xe buýt, để hộp cơm từ sáng đến 12 giờ mới ăn. Trong khoảng thời gian đó, thực phẩm trải qua nhiệt độ ngoài trời nắng nóng, rồi được để trên bàn làm việc hoặc trong phòng máy lạnh nhưng không đủ lạnh để giữ an toàn.
Cơm trắng, canh, thịt, cá, nước chấm nằm trong hộp kín, tạo thành môi trường ấm, ẩm thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nếu hộp cơm không được vệ sinh sạch, nắp đậy không kín, nguy cơ nhiễm chéo từ môi trường văn phòng lại càng tăng.
Đặt đồ ăn ngoài không đảm bảo vệ sinh
Bên cạnh mang cơm, nhiều nhân viên có thói quen đặt đồ ăn ngoài từ quán vỉa hè đến các quán nhỏ hoặc đặt đồ qua app giao hàng. Một số địa điểm không có chứng nhận an toàn thực phẩm, thiết bị chế biến, rửa rau, rửa dụng cụ không đạt chuẩn, thực phẩm thường được nấu sẵn từ sáng để ngoài nhiều giờ trước khi phục vụ. Điều kiện bảo quản lẫn chế biến đều không đảm bảo, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ngộ độc.
Tuy nhiên, đặt đồ ăn ngoài không đồng nghĩa sẽ bị ngộ độc nhưng rủi ro tăng lên nếu chọn quán không nguồn gốc, không đảm bảo vệ sinh, hoặc thực phẩm bị vận chuyển quá lâu, không giữ nhiệt đúng cách. Vì vậy, nên ưu tiên quán uy tín, có đánh giá tốt và thời gian giao hàng nhanh.
Không vệ sinh dụng cụ ăn uống, dùng chung dụng cụ
Không chỉ thức ăn, chính ly, muỗng, đũa, chén, bình nước, bình trà, bình nước lọc cũng là “điểm đen” thường bị bỏ quên.
Nhiều văn phòng chỉ vệ sinh ly, muỗng, đũa một lần trong ngày hoặc rửa không đúng cách, để trong môi trường ẩm ướt, là nơi trú ẩn của vi khuẩn, nấm mốc. Hoặc dùng chung dụng cụ ăn uống với người khác mà không được vệ sinh kỹ cũng tăng nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm ở dân văn phòng.
Lạm dụng đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn
Vì tính tiện lợi, nhiều dân văn phòng có xu hướng chọn những món ăn nhanh như xúc xích, gà rán, khoai chiên, mì gói, hoặc thực phẩm đóng gói sẵn. Tuy nhiên, đây lại là nhóm thực phẩm tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu sử dụng thường xuyên. Với thực phẩm chế biến sẵn, nếu quá trình bảo quản, vận chuyển hoặc trữ lạnh không đảm bảo, vi khuẩn vẫn có thể phát triển dù sản phẩm trông “còn hạn sử dụng”.
Vừa làm vừa ăn, không chú ý dấu hiệu bất thường
Thói quen tranh thủ ăn trưa ngay tại bàn làm việc, vừa ăn vừa trả lời email hay họp online khiến nhiều người gần như “ăn trong vô thức”. Khi sự tập trung dồn hết vào công việc, bạn rất dễ bỏ qua những tín hiệu quan trọng như mùi lạ, vị chua nhẹ, kết cấu bất thường hoặc dấu hiệu thực phẩm đã để quá lâu. Đây chính là những “cảnh báo sớm” của thức ăn đang biến chất hoặc nhiễm khuẩn.
Không chỉ vậy, việc ăn quá nhanh, nhai không kỹ còn khiến hệ tiêu hoá phải làm việc nhiều hơn, dễ gây đầy bụng, khó tiêu. Từ đó chủ quan nghĩ là rối loạn tiêu hoá thông thường, trong khi thực tế có thể là dấu hiệu nhẹ của ngộ độc thực phẩm.
Môi trường làm việc cũng không phải lúc nào sạch sẽ như bàn ăn: bàn phím, chuột máy tính, điện thoại… là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn, và việc vừa ăn vừa chạm tay vào các bề mặt này vô tình làm tăng nguy cơ đưa vi khuẩn vào cơ thể.
Triệu chứng ngộ độc thực phẩm
Triệu chứng ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện sau 1-2 giờ ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Tùy loại vi khuẩn gây ngộ độc, thời gian xuất hiện triệu chứng khác nhau. Những dấu hiệu ban đầu của ngộ độc thực phẩm là đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, tiêu chảy nhiều lần, sốt, đau đầu, mệt lả người, mất nước. Một số trường hợp nặng hơn có thể gây chóng mặt, tụt huyết áp, mắt nhìn mờ, mất khả năng vận động tứ chi, ngứa ran hoặc tê da…
Ở dân văn phòng, triệu chứng ngộ độc dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với “đau bụng nhẹ do stress” hay “rối loạn tiêu hoá thoáng qua”. Tuy nhiên, nếu bạn và đồng nghiệp cùng xuất hiện triệu chứng sau khi ăn chung một món, hoặc tình trạng tiêu chảy nôn ói kéo dài khiến cơ thể kiệt sức, không thể làm việc bình thường thì có thể đang bị ngộ độc thực phẩm.
Cần làm gì khi nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm?
Khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, bạn không nên tiếp tục ăn uống, thay vào đó, chỉ uống nước lọc hoặc nước điện giải (ORS) để bù nước, tránh mất nước, không tự ý uống thuốc tiêu chảy kéo dài hay kháng sinh nếu không có chỉ định của bác sĩ. Cần theo dõi sát triệu chứng. Nếu tình trạng không cải thiện sau 24 giờ, hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng như sốt cao, tiêu chảy liên tục, nôn không kiểm soát, bạn nên đi khám sớm để được xử trí kịp thời.
Ngoài ra, nếu trong văn phòng có nhiều người cùng đau bụng sau một bữa ăn tập thể, hãy báo ngay cho quản lý, phòng nhân sự hoặc người phụ trách an toàn thực phẩm. Lúc này, bộ phận HR/Admin cần ghi lại thời gian ăn, món ăn đã dùng, cách bảo quản, thời gian xuất hiện triệu chứng, giữ lại mẫu để hỗ trợ điều tra với cơ quan chức năng.
Phòng ngừa ngộ độc cho dân văn phòng
Nguyên tắc “thời gian + nhiệt độ”
Một thói quen nên xây dựng là quy tắc “thời gian + nhiệt độ” trong việc mang cơm trưa. Thức ăn nóng nên được giữ nóng trên 60 độ C, thức ăn nguội nên được giữ lạnh dưới 5 độ C.
Nếu không có tủ lạnh văn phòng, bạn nên nấu cơm và món ăn từ tối hôm trước, để trong tủ lạnh qua đêm, sáng mang lên văn phòng, giữ trong hộp kín, để trong túi giữ lạnh hoặc túi có đá giả.
Trước khi ăn, hộp cơm cần được hâm nóng lại trong lò vi sóng hoặc nồi nấu cơm. Nếu văn phòng có tủ lạnh, hãy đặt cơm vào tủ ngay sau khi mang lên, chỉ lấy ra khi chuẩn bị ăn.
Lưu ý khi đặt đồ ăn ngoài
Khi đặt đồ ăn ngoài, ưu tiên những cơ sở có chứng nhận an toàn thực phẩm, đánh giá tốt trên nền tảng, tránh quán vỉa hè không rõ nguồn gốc. Đặt đồ ăn càng gần giờ ăn càng tốt, chọn món ít nguy cơ như cơm thập cẩm, cơm gà, món chiên, nướng, món nóng, hạn chế các món salad hoặc bảo quản lạnh vì dễ nhiễm khuẩn nếu không giữ lạnh đúng.
Lưu ý khi đặt tiệc công ty
Với tiệc văn phòng, công ty, HR/Admin nên yêu cầu đối tác dịch vụ ăn uống chứng minh giấy phép kinh doanh, chứng nhận an toàn thực phẩm, quy trình bảo quản nhiệt độ, vận chuyển, phục vụ. Người đảm nhận cần hỏi rõ thời gian nấu, cách giữ món nóng/lạnh, thời gian món được bày ra, và cách xử lý nếu có người bị đau bụng.
Trong buổi tiệc, không để món ăn, nước uống, nước chấm, nước mía, nước ép để ở nhiệt độ phòng quá lâu.
Vệ sinh dụng cụ ăn uống cá nhân
Cuối cùng, vệ sinh dụng cụ ăn uống cá nhân là điều đơn giản nhưng rất quan trọng.
Mỗi người nên có ly, muỗng, đũa riêng; bình nước, bình trà, bình nước lọc được vệ sinh thường xuyên, ít nhất 1-2 lần mỗi tuần.
Rửa tay đúng cách với xà phòng trước khi ăn, trước/sau khi chế biến, sau đi vệ sinh, sau tiếp xúc với rác hoặc vật nuôi là cách rất hiệu quả để phòng ngừa ngộ độc.
Ưu tiên đặt những căn tin, nền tảng cung cấp suất ăn uy tín
Thay vì chọn quán theo cảm tính hoặc giá rẻ, dân văn phòng nên ưu tiên những quán ăn, căn tin, nền tảng cung cấp suất ăn đã được kiểm chứng về chất lượng.
Bên cạnh đó, cũng nên chú ý đến thời gian giao hàng và cách bảo quản. Một suất ăn dù được nấu sạch nhưng nếu để quá lâu ở nhiệt độ phòng hoặc vận chuyển không đúng cách vẫn có thể trở thành “ổ vi khuẩn”.
Vì vậy, hãy ưu tiên những đơn vị giao hàng nhanh, đóng gói kín và giữ nhiệt tốt. Nếu lựa chọn đúng đơn vị uy tín và có ý thức kiểm tra, dân văn phòng hoàn toàn có thể duy trì thói quen ăn trưa tiện lợi mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
Ngoài ra, thay vì để mỗi nhân sự tự xoay xở với bữa trưa tiềm ẩn nhiều rủi ro về vệ sinh và chất lượng gây giảm năng suất công việc, Admin/HR hoàn toàn có thể chủ động “chuẩn hóa” nguồn ăn uống bằng cách lựa chọn đối tác cung cấp suất ăn uy tín và biến đây thành một phúc lợi nội bộ. Khi doanh nghiệp đứng ra chọn lọc nhà cung cấp, kiểm soát tiêu chí an toàn thực phẩm và quy trình giao nhận, nguy cơ ngộ độc tập thể sẽ được giảm thiểu đáng kể.
Mọi đối tác cung cấp suất ăn cho PITO đều có giấy chứng nhận đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và được kiểm tra thường xuyên để duy trì chất lượng tốt nhất có thể. PITO có quy trình xử lý vệ sinh an toàn thực phẩm, lưu mẫu đầy đủ cho mọi đơn hàng, đảm bảo yêu cầu chuẩn chỉnh về dịch vụ cung cấp thức ăn cho doanh nghiệp.
Với mỗi nhân viên văn phòng, bữa trưa không chỉ với mục đích “cứu đói” mà để giữ sức khỏe, giữ tinh thần tỉnh táo, giữ năng suất làm việc ổn định. Hy vọng, qua bài viết của PITO, bạn cũng sẽ biết cách bảo quản bữa trưa để giữ bụng khỏe, nhận biết sớm rủi ro từ thực phẩm và xây dựng thói quen ăn uống an toàn tại nơi làm việc. Đồng thời, với doanh nghiệp, việc chuẩn hóa bữa trưa như một phúc lợi cũng thể hiện sự quan tâm, đầu tư vào sức khỏe, năng suất và sự gắn kết lâu dài của đội ngũ.
